Hoca Ahmed Yesevi Türbesi, günümüzde Kazakistan’ın Türkistan kentinde (eski adıyla Yesi) yer alan, Timur (Emir Timur) döneminde 1389–1405 yılları arasında inşa edilmiş önemli bir yapıdır. Kısmen tamamlanmadan kalan bu anıt, dönemin İranlı ustaları tarafından yapılmış ve Semerkant’taki Timurlu mimarisine öncülük eden yapısal denemelere sahne olmuştur. Timurlular döneminin en büyük ve en iyi korunmuş eserlerinden biri olan türbe, 12. yüzyılın büyük mutasavvıfı Ahmed Yesevi için yaptırılmıştır. 38,7 metre yüksekliğindeki dikdörtgen planlı yapı, ateşte pişmiş tuğladan inşa edilmiştir ve otuz beş odasıyla hem türbe hem de cami işlevi gören çok işlevli bir yapıdır. Orta Asya’nın en büyük konik kubbesi, ana salonun (Kazandık) üzerindedir. Duvar süslemelerinde geometrik desenli çiniler, Kufi ve Sülüs yazılar, Kur’an ayetleri ve alçıdan mukarnas işlemeler yer alır. Yapının bazı bölümlerinin tamamlanmamış olması, Timurlu dönemine ait inşa tekniklerine dair önemli kanıtlar sunar. Türbe, Orta Asya’da İslam’ın yayılışında ve Timur’un siyasi-ideolojik düşüncesinde simgesel bir öneme sahiptir. Zaman içinde rutubet ve yeraltı suyu kaynaklı bozulmalar görülse de, yapının mimari bütünlüğü büyük ölçüde korunmuştur. 1982 yılında ulusal anıt ilan edilen ve devlet mülkiyetinde olan türbe, 1992 tarihli “Tarihî ve Kültürel Mirasın Korunması Yasası” kapsamında korunmaktadır. Türbe ve çevresindeki ortaçağ Yesi kalıntıları, “Azret Sultan” Devlet Tarihî ve Kültürel Müzesi’nin sorumluluğundadır. Bu kurum, yapının özgün hâliyle korunmasını, arkeolojik araştırmaların yürütülmesini ve restorasyon çalışmalarının bilimsel temelde sürdürülmesini sağlar. UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alan Hoca Ahmed Yesevi Türbesi, Timurlu mimarisinin en seçkin örneklerinden biri olarak İslam sanatının gelişimine önemli katkıda bulunmuş, Orta Asya’nın tarihî ve kültürel kimliğinin simgesi hâline gelmiştir.
