İrtiş Irmağı , Sibirya’da yer alan ve Obi Nehri’nin ana kolunu oluşturan büyük bir nehirdir. Adı Türk dillerinde “beyaz” anlamına gelir. Moğol Altay Dağları’ndan, Çin’in Sincan Uygur Özerk Bölgesi sınırları içinden doğan Kara-İrtiş, kuzeybatıya doğru akarak Zaysan Gölü’nden geçer, ardından Kazakistan topraklarına girer ve Batı Sibirya’da Hantı-Mansiysk yakınlarında Obi Nehri ile birleşir. Yaklaşık 4248 kilometre uzunluğundaki İrtiş, 1.673.470 km²’lik geniş bir havza alanına sahiptir ve sonunda Kara Denizi’ne dökülür.
İsminin kökeni üzerine farklı görüşler vardır. V. P. Semenov, adın “ir” (yer) ve “tış” (kazmak) sözcüklerinden geldiğini ve “yeri kazan” anlamında kullanıldığını belirtirken; E. Koyçubayev, “Ertis” sözcüğünün “aşmak, geçmek” anlamlarını taşıdığını ileri sürer. Kâşgarlı Mahmud ise “Divân-ı Lügati’t-Türk”te Ertiş Irmağı’ndan “Ertiş suwı” olarak söz eder ve kelimenin “ertişmek” fiilinden, yani “yarışmak” kökünden türediğini belirtir.
İrtiş Irmağı’nın başlıca kolları arasında sol yakasında İşim, Tobol ve Konda; sağ yakasında ise Om ve Demianka nehirleri bulunur. Nehir, zengin tatlı su ekosistemiyle dikkat çeker. İrtiş’te sazan (Cyprinus carpio), ot sazanı (Ctenopharyngodon idella), Sibirya mersin balığı (Acipenser baerii), turna (Esox lucius), sudak (Lucioperca lucioperca), kızılgöz (Rutilus rutilus), çapak (Abramis brama) ve morina (Lota lota) gibi çok sayıda balık türü yaşamaktadır. Hem ekolojik hem de kültürel açıdan büyük öneme sahip olan İrtiş Irmağı, tarih boyunca Orta Asya ve Sibirya’nın yaşam damarlarından biri olmuştur.
