Tarihi Şahsiyet-Sagadat Nurmagambetov Ablai Khan

1 min read

Ablay Han, tam adıyla Waliullah Abul-Mansur Han (1711–1781), Kazak Hanlığı’nın Orta Cüz bölgesinin hanı ve hanlığın Rus İmparatorluğu’na katılmadan önceki son bağımsız hükümdarıdır. 15. yüzyılda Kazak devletinin kurucusu Caniyek Han’ın soyundan gelen Ablay Han, babası Körkem Uali Sultan’ın ölümünden sonra genç yaşta yetim kalmış, bir süre halk arasında “Sabalak” lakabıyla çobanlık yaparak yaşamıştır. Ancak zekâsı, asaleti ve kararlılığıyla dikkat çekmiş, Cungar istilalarına karşı yürütülen savaşlarda gösterdiği kahramanlıkla halkın sevgisini kazanmıştır. 1720’lerden 1750’lere uzanan bu savaşlarda üstün liderlik becerileriyle öne çıkarak “Batır” unvanını almış, “Şah-i Turan” yani Turan’ın Kralı olarak anılmıştır. Zamanla siyasi ve askerî gücünü pekiştirerek 1771’de Burabay’daki kurultayda Kazak ileri gelenlerinin kararıyla üç cüzün de hanı seçilmiştir. Ablay Han, dönemin iki büyük gücü olan Rusya ve Çin arasında denge politikası izleyerek Kazak topraklarının bağımsızlığını korumaya çalışmış, 1740’ta Rus Çariçesi’ne bağlılık yemini etse de bu adımını siyasi bir denge unsuru olarak kullanmıştır. Çin’le de dostane ilişkiler kurarak iki imparatorluk arasında ustaca bir diplomasi yürütmüş, böylece Kazak devletini güçlü ve bağımsız tutmayı hedeflemiştir. Ablay Han aynı zamanda İslamiyet’in toplum üzerindeki birleştirici etkisini güçlendirmiş, halkın direniş ruhunu canlı tutmak için dini değerleri ön plana çıkarmıştır. Hayatının son dönemlerinde Kokand Hanlığı ve Kırgızlar üzerine seferler düzenleyerek Güney Kazakistan ve Taşkent çevresinde önemli başarılar elde etmiş, 1781 yılında vefat ettikten sonra Türkistan’daki Hoca Ahmed Yesevi Türbesi’ne defnedilmiştir. Ablay Han’ın ölümünden sonra oğulları arasındaki taht mücadeleleri Kazak Hanlığı’nın birliğini zayıflatmış ve hanlık zamanla Rus İmparatorluğu’nun etkisi altına girmiştir. Buna rağmen Ablay Han, bugün Kazak ulusal kimliğinin, bağımsızlık mücadelesinin ve birliğin en önemli sembollerinden biri olarak saygıyla anılmaktadır.